Εκλογικά Συστήματα

Εκλογικό σύστημα
Προεδρικές εκλογές
Βουλευτικές εκλογές
-Πλειοψηφικό
-Ενισχυμένη Αναλογική
-Απλή Αναλογική
Εκλογές Τοπικής Αυτοδιοίκησης

—-

Aπλή αναλογική
Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε τον Ιούνιο του 1995 την τροποποίηση του εκλογικού συστήματος και την εισαγωγή της απλής αναλογικής. Σύμφωνα με το νέο σύστημα, κάθε κόμμα το οποίο εξασφαλίζει το εκλογικό όριο, δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο από το 1/56 των έγκυρων ψήφων, αποκτά δικαίωμα συμμετοχής στην κατανομή των βουλευτικών εδρών.
Συνοπτικά, η κατανομή των εδρών ακολουθεί την ακόλουθη διαδικασία:
…Α… Η Κύπρος είναι χωρισμένη σε έξι εκλογικές περιφέρειες που αντιστοιχούν στις έξι επαρχίες. Σε καθεμιά αποδίδεται αριθμός εδρών. Ο εκλογέας έχει δικαίωμα να δώσει την ψήφο του σε ένα κόμμα ή να εκδηλώσει προτίμηση προς συγκεκριμένους υποψηφίους (ενός μόνο κόμματος) σημειώνοντας την επιλογή του στο όνομα τους. Ο αριθμός σταυρών προτίμησης είναι μικρότερος των εδρών. Αναλογεί ένας σταυρός για κάθε τέσσερις έδρες ή μέρος του.
Η αύξηση των Ελληνοκυπρίων μελών της Βουλής σε 56, που ίσχυσε από τις εκλογές του 1985, οδήγησε σε ανακατανομή των εδρών στις εκλογικές περιφέρειες, με βάση τον αριθμό ψηφοφόρων καθεμιάς, καθώς επίσης σε νέο καθορισμό των σταυρών προτίμησης. Ισχύουν τα ακόλουθα: Περιφέρεια Eδρες Σταυροί Λευκωσία 21 6 Κερύνεια 3 1 Αμμόχωστος 11 3 Λάρνακα 5 2 Λεμεσός 12 3 Πάφος 4 1
…Β… Μετά την καταμέτρηση των ψήφων, που γίνεται κατά περιφέρεια, και μετά την αφαίρεση των άκυρων και λευκών, διαιρείται ο αριθμός των έγκυρων ψηφοδελτίων διά του αριθμού των εδρών της. Κατά τον τρόπο αυτό καθορίζεται το εκλογικό μέτρο, δηλαδή, ο αριθμός ψήφων που αντιστοιχεί σε κάθε έδρα. Επειδή η βάση απόδοσης των εδρών σε κάθε περιφέρεια ήταν η αναλογία ψηφοφόρων της στο σύνολο του εκλογικού σώματος, προκύπτει ότι το εκλογικό μέτρο αντιστοιχεί περίπου στον ίδιο αριθμό ψήφων για όλες τις περιφέρειες. (Η μικρή διαφοροποίηση που παρατηρείται σήμερα προέρχεται από τις διαφορές στο ρυθμό αύξησης του πληθυσμού καθώς επίσης από το διαφορετικό ποσοστό αποχής και άκυρων / λευκών).
Ο καθοριστικός ρόλος του εκλογικού μέτρου προκύπτει όταν αντιμετωπιστεί σαν ποσοστό και όχι αριθμός ψήφων στο σύνολο της επαρχίας. Λόγω, διαφορών στον αριθμό εδρών, το εκλογικό μέτρο αντιστοιχεί με διαφορετικό ποσοστό ψήφων της περιφέρειας. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι να αλλάζει ο βαθμός ευκολίας ή δυσκολίας να αναδείξει ένα κόμμα βουλευτή σε αυτή. Παίρνοντας σαν παράδειγμα την εκλογή του 1991, προκύπτει ο ακόλουθος πίνακας: Περιφέρεια Eγκυρα Eδρες Eκλογικό μέτρο Ποσοστό Λευκωσία 135944 21 6473 100/21=4,76% Κερύνεια 19031 3 6343   100/3=  33,33% Αμμόχωστος 73078 11 6643 100/11= 9,09% Λάρνακα 35245 5 7049 100/5=  20,00% Λεμεσός 77467 12 6455 100/12=8,33% Πάφος 28756 4 7189 100/4 =25,00% …Γ… Για την πρώτη κατανομή εδρών, σε κάθε επαρχία διαιρούμε το σύνολο των ψήφων κάθε κόμματος διά του εκλογικού μέτρου για να καθοριστεί ο αριθμός υποψηφίων του που εκλέγονται. Για παράδειγμα, το 1996, στη Λευκωσία, αναλογούσαν στον ΔΗΣΥ 46935/6035=7,25. Εξασφαλίζει, δηλαδή, 7 έδρες στην πρώτη κατανομή και έχει αχρησιμοποίητο υπόλοιπο 46935-(6473Χ7)=1624 ψήφους.
Η ίδια διαδικασία θα γίνει για το κόμμα σε όλες τις περιφέρειες και στη συνέχεια για όλα τα άλλα κόμματα για όλες τις περιφέρειες και θα ολοκληρωθεί η πρώτη κατανομή.
Το γεγονός ότι από τη διαίρεση των ψήφων κάθε κόμματος διά του εκλογικού μέτρου προκύπτει κλάσμα έδρας (στο πιο πάνω παράδειγμα έχουμε 0,25 για το ΔΗΣΥ, στη Λευκωσία), σημαίνει ότι υπόλοιπο εδρών απομένουν για τον επόμενο γύρο κατανομής. Το 1996 είχαμε υπόλοιπο 16 έδρες (ποσοστό 28,6% του συνόλου).
Προς το σκοπό διαμερισμού των εδρών αυτών θα γίνει δεύτερη κατανομή. Ακολουθείται η πιο κάτω διαδικασία: Προστίθενται τα υπόλοιπα των κομμάτων που εξασφάλισαν ποσοστό πέραν του 1/56 των ψήφων ή των συνασπισμών δύο κομμάτων που πήραν πάνω από 10%, σε παγκύπριο επίπεδο.
Στην περίπτωση του 1996, δικαίωμα για τη β’ κατανομή είχαν το ΑΚΕΛ, ο συνασπισμός ΔΗΣΥ-Φιλελευθέρων, το ΔΗΚΟ, η ΕΔΕΚ και το ΚΕΔ, των οποίων τα υπόλοιπα ψήφων ήσαν συνολικά 91694. Διαιρώντας τον αριθμό αυτό με τις έδρες που απέμειναν (16) καθορίζουμε το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής, που θα χρησιμοποιηθεί στη νέα αυτή. Προκύπτει ο αριθμός 5731, με τον οποίο θα διαιρεθεί το σύνολο των αχρησιμοποίητων ψήφων κάθε κόμματος. Το 1996 είχαμε το ακόλουθο αποτέλεσμα:
ΑΚΕΛ = 3,02   ΔΗΣΥ=3,82   ΔΗΚΟ=  3,80   ΕΔΕΚ=2,98   ΚΕΔ=2,37
Το ακέραιο τμήμα του αποτελέσματος δείχνει τον αριθμό εδρών που παίρνει το κάθε κόμμα στη φάση αυτή της κατανομής.
‘Έτσι από τις 16 έδρες κατανέμονται 3+3+3+2+2=13 και απομένουν 3 για την τελική φάση η οποία θα γίνει με βάση το πιο μεγάλο κλάσμα από την πιο πάνω διαίρεση. Η πρώτη έδρα καταλήγει στην ΕΔΕΚ, δεύτερη στον ΔΗΣΥ και η τρίτη στο ΔΗΚΟ. Επισημαίνεται ότι η συμμετοχή ενός κόμματος στην τρίτη κατανομή είναι δυνατή μόνο αν αυτό έχει πάρει πάνω από 2/56 των ψήφων.
…Δ… Η σειρά που ακολουθείται για την πρώτη κατανομή των εδρών ξεκινά με το κόμμα που έχει τις πιο πολλές ψήφους στην περιφέρεια και συνεχίζει με το επόμενο πιο ισχυρό και ούτω καθεξής.
Σε ότι αφορά τους υποψήφιους κάθε κόμματος, εκλέγονται με τη σειρά αυτοί που έχουν τους πιο πολλούς σταυρούς προτίμησης και σε περίπτωση ισοψηφίας με βάση τη σειρά στο ψηφοδέλτιο.
Η δεύτερη κατανομή αρχίζει από το κόμμα με το πιο μεγάλο υπόλοιπο ψήφων (παγκύπριο άθροισμα). Παίρνει την πρώτη του έδρα στην περιφέρεια με το πιο ψηλό υπόλοιπο αχρησιμοποίητων ψήφων και στη συνέχεια μεταβαίνει διαδοχικά στις επόμενες μέχρι να συμπληρώσει τον αριθμό εδρών που δικαιούται. Σε περίπτωση που συναντά περιφέρεια χωρίς υπόλοιπο εδρών, μεταβαίνει στην αμέσως επόμενη. Στην τελική φάση ακολουθείται η ίδια σειρά. Η ενισχυμένη αναλογική Τα σύστημα είναι παρόμοιο με το πιο πάνω, με μια ουσιαστική διαφορά, που αφορά το εκλογικό όριο: Ένα κόμμα μπορεί να πάρει μέρος στη δεύτερη κατανομή των εδρών αν εξασφαλίζει ποσοστό 8% και μια έδρα από την πρώτη κατανομή, ή συνολικό ποσοστό 10%. Σε περίπτωση συνασπισμού κομμάτων το όριο είναι 25%.
Οι βασικές αρχές και οι διαδικασίες κατανομής των εδρών ακολουθεί τη διαδικασία που περιγράφηκε ήδη πιο πάνω, στην περίπτωση της απλής αναλογικής, τηρουμένου του περιορισμού που επιβάλλεται με το εκλογικό όριο.
Η ενισχυμένη αναλογική ίσχυσε για τις εκλογές του 1981, του 1985 και του 1991. Πλειοψηφικό σύστημα
Το πρώτο εκλογικό σύστημα που ίσχυσε στις εκλογές του 1960, του 1970 και του 1976 ήταν πλειοψηφικό. Εκλέγονταν οι υποψήφιοι που έπαιρναν τους πιο πολλούς σταυρούς προτίμησης στην περιφέρειά τους. Σε περίπτωση μονολιθικής ψήφου, το κόμμα που έπαιρνε την πλειοψηφία αναδείκνυε όλους τους βουλευτές του στη συγκεκριμένη περιφέρεια.
Καθοριστικά στοιχεία του συστήματος είναι η δυνατότητα απόδοσης σταυρού προτίμησης σε υποψήφιους πέραν του ενός κόμματος (οριζόντια ψηφοφορία) και το γεγονός ότι ο αριθμός σταυρών προτίμησης ήταν ίσος με τον αριθμό των εδρών σε κάθε περιφέρεια.
Το σύστημα αυτό έδωσε περιθώριο για χειραγώγηση και καθορισμό του αποτελέσματος κατά τρόπο που παραβιαζόταν η λαϊκή ετυμηγορία. Συγκεκριμένα σημειώνονται τα ακόλουθα: Το 1960, το Πατριωτικό Μέτωπο και το ΑΚΕΛ προβαίνουν σε προεκλογική συνεννόηση και διαμοιράζονται τις έδρες, 30 για το Π.Μ. και 5 για το ΑΚΕΛ. Ο αριθμός υποψηφίων κάθε σχηματισμού ήταν σύμφωνος με τη συνεννόηση, επομένως η σύνθεση της βουλής και τα ονόματα των νέων βουλευτών καθορίστηκαν πριν από τη διεξαγωγή της εκλογής. Το 1970, το ΑΚΕΛ, που (θεωρητικά) είχε τη δυνατότητα να εξασφαλίσει την πλειοψηφία σε όλες τις περιφέρειες, παρουσιάζει μόνο εννέα υποψήφιους και πριμοδοτεί σε ορισμένες περιφέρειες υποψηφίους της ΕΔΕΚ και της Προοδευτικής Παράταξης.  Κύριος στόχος να εξουδετερωθεί η δυνατότητα για το Ενιαίον να εξασφαλίσει αυτοδυναμία στη βουλή. Το 1976, γίνεται προεκλογική συμφωνία ανάμεσα στο ΑΚΕΛ, τη Δημοκρατική Παράταξη (ΔΗΚΟ) και την ΕΔΕΚ, παρουσιάζουν αριθμό υποψηφίων που συνολικά δεν υπερβαίνει τον αριθμό των εδρών και αλληλοπριμοδοτούνται. Το αποτέλεσμα οδηγεί στον αποκλεισμό του ΔΗΣΥ από τη βουλή (εξασφάλισε 27% περίπου) και σε παντοδυναμία της ΔΗΠΑ (πήρε 60% των εδρών, ενώ η κομματική ισχύς της δεν υπερέβαινε το 25%).
Το σύστημα καταργήθηκε με τους νόμους του 1979-1981.